Wystąpienie: Andrzej Szejna

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Lewicy przedstawiam stanowisko wobec sprawozdania Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Gospodarki i Rozwoju o rządowym projekcie ustawy o środkach ograniczających, zawartym w drukach nr 3003 i 3251.

Mamy tutaj do czynienia z bardzo obszerną ustawą, której celem jest stworzenie spójnego systemu stosowania środków ograniczających w Polsce. Projekt określa ich rodzaje, zasady stosowania, właściwe organy, zasady współdziałania między nimi, mechanizmy kontroli, a także administracyjne kary pieniężne i odpowiedzialność karną za naruszanie ustawowych zakazów i obowiązków. Ustawa służy również wdrożeniu unijnej dyrektywy dotyczącej przestępstw związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających i sankcji za takie naruszenia.

Z naszego punktu widzenia, punktu widzenia Lewicy, istotne jest jednak to, że sankcje nie są tutaj traktowane wyłącznie jako narzędzie gospodarcze. Projekt pozwala na stosowanie krajowych środków ograniczających również wobec osób i podmiotów wspierających poważne naruszenia praw człowieka, represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej czy działalność stanowiącą poważne zagrożenie dla demokracji albo praworządności. To jest ważne. Polityka sankcyjna powinna służyć nie tylko ochronie bezpieczeństwa państwa, ale również obronie podstawowych wartości demokratycznych.

Jednocześnie tak daleko idące instrumenty państwa muszą być stosowane w sposób precyzyjny i proporcjonalny. Dlatego pozytywnie oceniamy zmiany wprowadzone podczas prac komisji dotyczące ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym. W przedstawionym Sejmowi tekście dokładnie określono, czym ma być taka działalność. Ma chodzić o zachowania celowe, systematyczne i nieautentyczne, ukierunkowane na wywołanie istotnego wpływu na opinię, poglądy lub zachowanie odbiorców. Co jest szczególnie ważne, zastosowanie środków w tym zakresie wymaga wykazania rzeczywistego i poważnego zagrożenia dla wskazanych w ustawie interesów państwa.

Projekt wprost chroni też korzystanie z wolności wyrażania poglądów, pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, wolności prasy, działalności dziennikarskiej, publicystycznej i wydawniczej oraz ujawniania informacji w interesie publicznym. Dla Lewicy ta granica jest fundamentalna. Państwo musi mieć narzędzia do przeciwdziałania rzeczywistej, zorganizowanej, obcej ingerencji, ale przepisy dotyczące bezpieczeństwa nie mogą stawać się pretekstem do ograniczenia legalnej debaty publicznej, dziennikarstwa czy krytyki władzy.

Projekt przewiduje m.in. możliwość zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych, zakaz udostępniania, wpis cudzoziemca do wykazu osób, których pobyt w Polsce jest niepożądany, oraz wykluczenie z postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.

Jednocześnie pozostawiono możliwość zwolnienia określonych środków na podstawowe potrzeby. Chodzi m.in. o żywność, najem lub kredyt hipoteczny, leki i leczenie, podatki, składki ubezpieczeniowe czy usługi użyteczności publicznej. Przewidziano również środki na uzasadnione koszty pomocy prawnej. Sankcja powinna uderzać w konkretną osobę lub podmiot i określoną działalność, ale jej stosowanie nie powinno prowadzić do pozbawienia człowieka możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Bardzo istotna z naszego punktu widzenia jest również ochrona pracowników. Jeżeli wobec pracodawcy zostanie zastosowane zamrożenie środków finansowych lub zasobów gospodarczych i z tego powodu nie będzie on w stanie zaspokoić należności pracowniczych, to zgodnie z tym, co przewiduje projekt, będzie możliwość uruchomienia świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uprawnienia obejmą pracowników, a w określonych przypadkach - również byłych pracowników i członków rodzin. Jeżeli pracodawca sam nie złoży odpowiedniego wniosku, to możliwość działania otrzymuje także osoba uprawniona. To rozwiązanie zasługuje na szczególne podkreślenie. Konsekwencje zastosowania sankcji wobec przedsiębiorstwa nie powinny być automatycznie przerzucane na jego pracowników. To nie pracownik odpowiada za działania właściciela czy podmiotu objętego środkami ograniczającymi.

Podobną logikę widać w przepisach dotyczących zarządu nad przedsiębiorstwem. Przy jego zbywaniu jednym z kryteriów jest dążenie do zachowania miejsc pracy, obok utrzymania usług użyteczności publicznej i ochrony bezpieczeństwa ekonomicznego państwa.

Ważna jest także możliwość kontroli sądowej. Decyzja o wpisie na krajową listę ma zawierać pouczenie o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przy instrumentach tak głęboko ingerujących w sytuację majątkową osób i przedsiębiorstw sądowa kontrola działania administracji jest niezbędna.

Projekt porządkuje również odpowiedzialność karną za łamanie środków ograniczających. Uzasadnienie wskazuje wprost na potrzebę zachowania sankcji skutecznych i odstraszających, ale jednocześnie proporcjonalnych.

Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Skuteczna polityka sankcyjna wymaga zdecydowania, ale, co ważne, wymaga również precyzyjnego prawa, ochrony pracowników, poszanowania praw podstawowych i potrzeb człowieka, wolności słowa, ale też możliwości sądowej kontroli decyzji państwa. Tak rozumiane środki ograniczające mogą być skutecznym narzędziem ochrony bezpieczeństwa, demokracji, praworządności i praw człowieka, bez rezygnacji z gwarancji właściwych (Dzwonek) demokratycznemu państwu prawa.

Klub Lewicy poprze projekt ustawy o środkach ograniczających w brzmieniu przedstawionym przez komisję. Dziękuję.